کلاهبرداری

کلاهبرداری

شرایط جرم کلاهبرداری

کلاهبرداری در معنای حقوقی، بردن مال دیگری با فریب و حیله و مانور متقلبانه و با رضایت مالباخته است. در واقع، فرد کلاهبردار با استفاده از صحنه‌سازی پیچیده و گاها ارتکاب جرم‌های دیگری نظیر جعل، سعی در به دست آوردن مال فرد مالباخته دارد، به گونه‌ای که بدون توسل به زور بتواند مال را به چنگ آورد. بنابراین در جرم کلاهبرداری وجود دو اصل زیر از شروط است:

  • رسیدن ضرر به فرد مالباخته
  • منتفع شدن فرد کلاهبردار و یا شرکای وی

عنصر قانونی

مطابق با ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری، هر کس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکت‌ها یا تجارتخانه‌ها یا کارخانه‌ها یا موسسات موهوم یا به داشتن اموال و اختیارات واهی فریب دهد یا به امور غیرواقع امیدوار کند یا از حوادث و پیش‌آمدهای غیرواقع بترساند یا اسم یا عنوان مجعول اختیار کند و به یکی از وسایل مذکور و یا وسایل تقلبی دیگر وجوه و یا اموال یا اسناد یا حوالجات یا قبوض یا مفاصاحساب و امثال آنها را تحصیل کرده و از این راه مال دیگری را ببرد کلاهبردار محسوب و علاوه بر رد اصل مال به صاحبش، به حبس از ۱ تا ۷ سال و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم می‌شود.

همچنین براساس همین ماده در صورتی که شخص مرتکب برخلاف واقع عنوان یا سمت ماموریت از طرف سازمان‌ها و موسسات دولتی یا وابسته به دولت یا شرکت‌های دولتی یا شوراها یا شهرداری‌ها یا نهادهای انقلابی و به طور کلی قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح، نهادها و موسسات مامور به خدمت عمومی اتخاذ کرده یا اینکه جرم با استفاده از تبلیغ عامه از طریق وسایل ارتباط جمعی از قبیل رادیو، تلویزیون، روزنامه و مجله یا نطق در مجامع و یا انتشار آگهی چاپی یا خطی صورت گرفته باشد یا مرتکب از کارکنان دولت یا موسسات و سازمان‌های دولتی یا وابسته به دولت یا شهرداری‌ها یا نهادهای انقلابی به خدمت عمومی باشد.

علاوه بر رد اصل مال به صاحبش به حبس از ۲ تا ۱۰ سال و انفصال ابد از خدمت دولتی و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم می‌شود.

عنصر مادی

در جرم کلاهبرداری باید مانور متقلبانه باید به ‌گونه‌ای باشد که در ظاهر فعل مثبت و حسن نیت فرد کلاهبردار را نشان دهد. برای این منظور باید روش‌ها و وسایلی کلاهبردار از آن‌ها استفاده می‌کند، تقلبی باشد و فرد مالباخته از تقلبی بودن آن‌ها اطلاع نداشته باشد.

همچنین مال برده شده باید متعلق به غیر باشد. نمونه‌های اغفال مالباختگان به قصد کلاهبرداری عبارتند از:

  • ادعای نفوذ در ادارات دولتی و یا در نزد مقامات
  • انتخاب اسامی مستعار مجعول
  • امیدوار کردن مردم به امور واهی و غیر واقعی
  • عنصر روانی: سوء نیت همان عنصر روانی جرم کلاهبرداری است که شامل دو نوع سوء نیت عام و سوء نیت خاص است. سوء نیت عام استفاده از وسایل تقلبی و نیرنگ و یا مانور متقلبانه و سوء نیت خاص، همان بردن مال دیگری است.

نحوه شکایت کلاهبرداری

  • مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی اولین مرحله در ثبت شکایت کلاهبرداری است. مهمترین نکاتی که باید در ثبت شکایت لحاظ نمود، نحوه عملیات متقلبانه و میزان مال برده شده از فرد شاکی است.
  • پس از ثبت شکواییه براساس محل وقوع جرم، پرونده به دادسرای مربوطه ارجاع و در شعبه بازپرسی تعیین شده، مراحل تحقیقات مقدماتی آغاز می‌شود. چنانچه ادله شاکی برای متهم نمودن فرد مقابل کافی باشد، قاضی با قید وثیقه، قرار مجرمیت صادر می‌کند. با ارجاع پرونده به دادگاه، قاضی با شنیدن دفاعیات متهم و نیز ادله شاکی و نیز نظر بازپرس پرونده، اقدام به صدور رای می‌نماید.

مقید بودن جرم کلاهبرداری

جرم کلاهبرداری از جمله جرایم مقید بوده که شرط تحقق آن حصول نتیجه جرم وبه عبارتی «بردن مال دیگری» است. بردن مال دیگری نیز مستلزم تحقق دو چیز است:

  • ورود ضرر مالی به قربانی.
  • انتفاع مالی کلاهبردار یا شخص مورد نظر وی.
این مطلب را از دست ندهید .
دعاوی بانکی

جرم کلاهبرداری از تنوع فراوانی برخوردار است و در موارد مختلفی صورت می‌گیرد اما بیشترین جرایم کلاهبرداری در قالب معاملات است.

عناصر تشکیل‌دهنده جرم کلاهبرداری

برای شکل‌گیری جرم کلاهبرداری همچون بسیاری از جرایم دیگر به سه عنصر قانونی، مادی و معنوی یا همان روانی نیاز است.

عنصر قانونی جرم کلاهبرداری

بر اساس ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری «هر کس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکت‌ها یا تجارتخانه‌ها یا کارخانه‌ها یا موسسات موهوم یا به داشتن اموال و اختیارات واهی ‌فریب دهد یا به امور غیرواقع امیدوار کند یا از حوادث و پیشامدهای غیرواقع بترساند یا اسم یا عنوان مجعول اختیار کند و به یکی از وسایل ‌مذکور یا وسایل تقلبی دیگر، وجوه واموال یا اسناد و حوالجات و قبوض یا مفاصاحساب و امثال آنها تحصیل کرده و از این راه مال دیگری را ببرد، ‌کلاهبردار است و علاوه بر رد مال به صاحبش، به حبس از یک تا هفت سال و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است محکوم‌ می‌شود.

‌در صورتی که شخص مرتکب بر خلاف حقیقت عنوان یا سمت ماموریت از طرف سازمان‌ها یا مؤسسات دولتی یا وابسته به دولت یا شرکت‌های دولتی یا‌ شهرداری‌ها یا نهادهای انقلابی و به طور کلی قوای سه‌گانه و همچنین نیروهای مسلح و نهادها و مؤسسات مأمور به خدمت عمومی اتخاذ کرده یا اینکه ‌جرم با استفاده از تبلیغ عامه از طریق وسایل ارتباط جمعی از قبیل رادیو، تلویزیون، روزنامه و مجله یا نطق در مجامع یا انتشار آگهی چاپی یا خطی ‌صورت گرفته باشد یا مرتکب از کارکنان دولت یا مؤسسات و سازمان‌های دولتی یا وابسته به دولت یا شهرداری‌ها یا نهادهای انقلابی یا به طور کلی از ‌قوای سه‌گانه و نیز نیروهای مسلح و مأمورین به خدمت عمومی باشد، علاوه بر رد اصل مال به صاحبش،  از دو سال تا ده سال و انفصال ابد از خدمات ‌دولتی و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است، محکوم می‌شود.

‌تبصره یک: در کلیه موارد مذکور در این ماده، در صورت وجود جهات و کیفیات مخففه دادگاه می‌تواند با اعمال ضوابط مربوط به تخفیف، مجازات ‌مرتکب را فقط تا حداقل مجازات مقرر در این ماده (‌حبس) و انفصال ابد از خدمات دولتی تقلیل دهد اما نمی‌تواند به تعلیق اجرای کیفر حکم دهد. ‌

تبصره دو: مجازات شروع به کلاهبرداری حسب مورد حداقل مجازات مقرر در همان مورد خواهد بود و در صورتی که نفس عمل انجام شده نیز‌ جرم باشد، شروع‌کننده به مجازات آن جرم نیز محکوم می‌شود. ‌مستخدمان دولتی علاوه بر مجازات مذکور چنانچه در مرتبه مدیرکل یا بالاتر یا همطراز آنها باشند، به انفصال دائم از خدمات دولتی و در صورتی که در‌ مراتب پایین‌تر باشند به شش ماه تا سه سال انفصال موقت از خدمات دولتی محکوم خواهند شد.»

عنصر مادی جرم کلاهبرداری

الف) رفتار مرتکب به صورت فعل مثبت: رفتار مجرمانه در جرم کلاهبرداری به صورت‏ فعل مثبت است. بنابراین ترک فعل حتی اگر با‏ سوءنیت نیز همراه باشد، عنصر مادی جرم کلاهبرداری‏ محسوب نمی‏شود. به عنوان مثال، شخصی با کمک وسایل متقلبانه‌‌ای، خود را پزشک یا شخصی متنفذ و… معرفی می‌کند و موجب فریب زیان دیده‏ شده و مبلغی از او دریافت می‌کند در صورتی که به هیچ وجه،‏ چنین شخصیتی نداشته و مرتکب‏ کلاهبرداری شده و با فریب پولی به دست آورده است.

ب) اوضاع و احوال و شرایط ضروری برای تحقق‏ جرم کلاهبرداری

سه شرط در این حالت حایز اهمیت است که عبارتند از:

  •  تقلبی بودن وسایلی که کلاهبردار از آنها به منظور فریب‏ غیر استفاده می‌کند.
  •  فریب خوردن قربانی با این شرط که وی از متقلبانه بودن وسایل اطلاع نداشته باشد و اگر مطلع باشد جرم کلاهبرداری محقق نمیگردد.
  •  مال برده‌شده متعلق به غیر باشد.
این مطلب را از دست ندهید .
دعاوی بانکی

در جرم کلاهبرداری، متقلبانه محسوب شدن‏ وسایلی که مجرم از آنها برای بردن مال غیر بهره می‏برد، از اهمیت زیادی برخوردار است. همچنین وقوع این جرم متضمن‏ برخی صحنه‏سازی‏ها و مانورهای متقلبانه است. اثبات توسل متهم به وسایل و صحنه‏سازی‏های متقلبانه‏ بر عهده دادستان است. وجود رابطه مستقیم  بین توسل به وسایل‏ متقلبانه با اغفال قربانی و بردن مال او شرط لازم تحقق‏ جرم کلاهبرداری محسوب می‏شود. شکی وجود ندارد که‏ توسل به وسایل متقلبانه باید مقدم بر تحصیل مال بوده و برای‏ تحصیل مال صورت گیرد.

عنصر معنوی یا روانی جرم کلاهبرداری

عنصر سوم مورد نیاز برای تشکیل جرم کلاهبرداری، عنصر روانی است. از عنصر روانی، تحت عنوان «سوء نیت» نیز یاد می‌شود. سوء نیت بر دو نوع سوء نیت‌ عام و سوء نیت خاص تقسیم می‌شود.

سوء نیت عام در جرم کلاهبرداری این است که مرتکب قصد کلاهبرداری را داشته باشد و در توسل به وسایل متقلبانه، عامد باشد.

سوء نیت خاص هم به معنای داشتن قصد بردن مال غیر از سوی مرتکب است.

مصادیق قانونی توسل به وسایل متقلبانه در جرم کلاهبرداری

ماده یک قانون تشدید مجازات‏ مرتکبین ارتشا، اختلاس و جرم کلاهبرداری به ذکر نمونه‏ ها و مصادیقی از وسایل متقلبانه پرداخته است بنابراین از باب تمثیل‏ است و نباید حصری تلقی شود. این نمونه‏ ها عبارتند از:

  1. فریب دادن مردم به وجود شرکتها، تجارتخانه ها، کارخانه ها و موسسات واهی و غیر واقعی.
  2. فریب دادن مردم به داشتن اموال و اختیارات واهی.
  3.  ترساندن مردم از حوادث و پیشامدهای غیر واقعی.
  4. امیدوار کردن مردم به امور غیر واقعی.
  5.  انتخاب نمودن اسم یا عنوان جعلی.

همچنین قربانی جرم کلاهبرداری باید مال را با رضایت‏ اما در نتیجه فریب خوردن در اختیار مجرم قرار دهد.

شروع به جرم کلاهبرداری

مجازات جرم شروع به کلاهبرداری حداقل مجازات مقرر در همان مورد است همچنین در صورتی که نفس عمل انجام‌شده جرم باشد، شروع‌‏کننده به مجازات آن جرم نیز محکوم‏ می‌شود. اگر شروع‏‌کننده کارمند دولت بوده‏ و مرتبه مدیرکلی یا بالاتر یا همطراز آنها داشته باشد، از خدمات‏ دولتی به طور دائم، منفصل می‏شود و در مراتب پایین‏تر به انفصال‏ موقت از خدمات از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

موارد اثبات جرم کلاهبرداری

برای اثبات جرم کلاهبرداری و کلاهبردار بودن شخص، مجموع تمام موارد ذیل باید اثبات شود:

۱- توسل به وسایل متقلبانه باید مقدم بر تصاحب مال غیر باشد

به عنوان مثال اگر شخصی خود را فقیر قلمداد کند و با جلب حس ترحم طلبکار خود، باعث شود طلبکار طلب خود را به او ببخشد با این استدلال در این فرآیند عین مال برده نشده بلکه صرفاً دینی بخشیده شده است  و موضوع مشمول کلاهبرداری نیست.

۲- لزوم متقلبانه بودن وسایل مورد استفاده برای اغفال دیگری

عنوان نمودن وعده ازدواج به دروغ بدون توسل به حیله و تقلب کلاهبرداری محسوب نمی شود.

۳- اغفال و فریب قربانی

با فرض اینکه وسایل مورد استفاده عرفا و نوعا متقلبانه باشد اما لازم است تا قربانی نیز عملا و شخصا فریب خورده باشد حتی اگر هر انسان متعارفی در نتیجه این وسایل، فریب می خورده است.

۴- مال برده شده متعلق به دیگری باشد

اگر کسی با وسایل متقلبانه موفق شود مال خود را که در نزد دیگری است تحصیل نماید، این عمل او کلاهبرداری محسوب نمی شود.

مجازات  قانونی جرم کلاهبرداری

مجازات قانونی کلاهبردار در جرم کلاهبرداری بسته به مورد یکی از موارد ذیل است:

  1. مجازات کلاهبردار در جرم کلاهبرداری ساده، «حبس از ۱ تا ۷ سال و جزای نقدی معادل مال برده شده و رد اصل مال به صاحب آن» است.
  2. مجازات کلاهبردار در جرم کلاهبرداری مشدد، «حبس از ۲ تا ۱۰ سال و جزای نقدی معادل مال برده شده و رد اصل مال به صاحب آن و انفصال از خدمات دولتی به نحو دائم» است. (در صورتی که کلاهبردار کارمند دولت باشد).

نوشتن نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

درخواست مشاوره

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره این مقاله ، درخواست مشاوره خود را ارسال و یا با ما در تماس باشید.

درخواست مشاوره